İşveren tarafından haksız yere iş akdi sonlandırılan işçinin, mevcut hukuk düzenimizde işçi lehine yorum ilkesiyle korunan çeşitli hakları bulunmaktadır.
İşten Atılan İşçi Ne Yapabilir?
Haksız yere işten atılan bir işçi, kendi haklarını korumak adına işçilik alacakları için dava açabilir ya da işe iade talebinde bulunabilir. İşçilik alacakları arasında;
– Kıdem tazminatı,
– İhbar tazminatı,
– Fazla mesai ücretleri,
– Maaş alacakları,
– Yıllık izin ücretleri,
– Ulusal Bayram ve Genel Tatil alacakları,
– Asgari Geçim İndirimi alacakları,
– Hafta sonu tatili alacakları gibi kalemler yer alır.
İşe iade davası açabilmek için işçinin iş güvencesi şartlarını taşıyor olması gerekir.
İşçinin İş Güvencesi Şartları
– Belirsiz süreli iş sözleşmesine sahip olması,
– İşçinin aynı iş yerinde en az altı ay çalışmış olması,
– İşçinin işverenin vekili pozisyonunda bulunmaması,
– İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalıştırılması,
durumları işçinin iş güvencesine sahip olduğunu gösterir.
İş güvencesine sahip olup işe iade talebinde bulunmayan ya da iş güvencesi olmayan işçiler, işçilik alacaklarını talep etmek için İş Mahkemesi’ne başvurabilir. Dava açmadan önce arabuluculuk sürecine başvurulması zorunludur.
İşten Çıkarma Tazminatı Nedir?
İşten çıkarma tazminatı, işveren tarafından iş sözleşmesinin sonlandırılması durumunda işçiye ödenen bir tazminat türüdür. Bu tazminat, işçinin işten çıkarılmasının yasal şartlara uygun olup olmadığına ve işçinin çalışma süresine bağlı olarak farklılık gösterir. İşten çıkarma tazminatının temel amacı, işçiyi işsiz kaldığı dönemde maddi olarak desteklemek ve iş değişikliği sürecinde yaşayabileceği zorlukları hafifletmektir. İşten çıkarma tazminatı genellikle iki ana kategori altında incelenebilir:
- Kıdem Tazminatı: İşçinin çalıştığı süre boyunca biriktirdiği tazminat hakkıdır. Genellikle, işçi bir iş yerinde en az bir yıl çalışmışsa ve iş sözleşmesi işveren tarafından sonlandırılmışsa kıdem tazminatı hakkı kazanır. Kıdem tazminatının hesaplanması, işçinin çalıştığı yıl sayısı ve son aldığı brüt maaşa göre yapılır.
- İhbar Tazminatı: İşverenin, iş sözleşmesini sonlandırma kararını işçiye yasal olarak öngörülen süreler içinde bildirmemesi durumunda ödenir. İşveren, iş sözleşmesini sonlandırmadan önce işçiye, çalışma süresine bağlı olarak 2 haftadan 8 haftaya kadar olan bir süre öncesinden bildirimde bulunmalıdır. Bildirim yapılmadan iş sözleşmesi sonlandırılırsa, bu süreler kadar ücret işçiye ihbar tazminatı olarak ödenir.
İşten çıkarma tazminatı, işçinin iş güvencesi haklarını korumak ve ani işten çıkarılmaların yaratabileceği ekonomik zararı azaltmak için tasarlanmıştır. Ancak, işçinin işten çıkarılma sebeplerine bağlı olarak bu tazminatların ödenip ödenmeyeceği değişebilir. Örneğin, disiplinsizlik veya işverenin güvenini kötüye kullanma gibi geçerli bir sebeple yapılan işten çıkarmalarda, işçi bu tazminatlardan yararlanamayabilir.
Diğer Başlıklar ile Beraber İşten Çıkarılan İşçiye Ödenecek Olan Tazminat ve Ücretler İse Şunlardır;
İşten çıkarılan işçiye ödenecek alacaklar arasında;
– Kıdem tazminatı,
– İhbar tazminatı,
– Fazla mesai ücretleri,
– Yıllık izin ücretleri,
– Maaş ve Asgari Geçim İndirimi alacakları,
– Hafta sonu tatili ücretleri,
– Ulusal Bayram ve Genel Tatil ücretleri,
gibi kalemler bulunmaktadır. Ayrıca işçinin özel durumuna bağlı olarak hak kazanabileceği diğer alacaklar da olabilir. Bu alacakların doğru bir şekilde değerlendirilmesi için bir iş hukuku avukatından hukuki destek alınması önerilir.
İşten Çıkarılan Bir Kişi Ne Kadar Tazminat Alabilir?
İş yerinde çalışılan süre, tazminat miktarının belirlenmesinde önemli bir faktördür. İşten çıkarılan işçinin alabileceği tazminatlar arasında ihbar tazminatı, ayrımcılık tazminatı, kötü niyet tazminatı, sendikal tazminat ve manevi tazminat gibi çeşitli haklar bulunabilir. Örneğin, altı ay dolmadan işten çıkarılma durumunda, ihbar tazminatı 14 günlük süreye göre hesaplanırken, diğer tazminatlar somut duruma göre değerlendirilecektir.
1 Yıl Dolmadan İşten Çıkarılan İşçinin Hakları
Bir yılını doldurmadan işten çıkarılan işçinin hakları arasında kıdem tazminatı yer almaz. Altı ay dolmadan işten çıkarılma durumunda, işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Ancak işçi, aynı işveren nezdinde bir yıl veya daha uzun süre çalıştıysa, kıdem tazminatı hakkı doğacaktır.
1-10 Yıl Arası Çalışma Süresinde Tazminat Hesaplama
İşçinin çalışma süresi bir yıldan on yıla kadar ise, kıdem tazminatı, aylık brüt maaş miktarı ile çalışılan yıl sayısı çarpılarak hesaplanır. On yıldan fazla çalışan işçiler için ise, her yıl için brüt maaşın 3.5 günlük miktarı kadar kıdem tazminatı ödenir. Bu hesaplamalar, genellikle bilirkişiler tarafından yapılır ve kesin miktarlar bu hesaplamalar sonucunda belirlenir.
İşveren Tarafından Çıkarılan İşçiler Ne Talep Edebilir?
Haksız yere işten çıkarılan bir işçi, işverenden aşağıdaki tazminat ve alacakları talep edebilir:
– Kıdem Tazminatı,
– İhbar Tazminatı,
– Yıllık İzin Ücreti,
– Kötü niyet tazminatı,
– Maaş Alacağı,
– Fazla Mesai Ücreti,
– Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti,
– Hafta Tatili Ücreti.
İş Davalarında Neler Talep Edilebilir?
İşten çıkarılma durumunda işçi tarafından açılabilecek davalar şunlardır:
İşe İade Davası
İşe iade davası, iş sözleşmesinin haksız yere feshedildiğine dair bildirimin tebliğinden sonraki en geç bir ay içinde açılabilir. İşçi, işe geri dönüş talebinde bulunabilir.
Hizmet Tespit Davası
İşçilerin hizmet sürelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na eksik bildirilmesi durumunda veya sigortasız çalıştırılma gibi durumlar söz konusu olduğunda hizmet tespit davası açılabilir.
İş Kazası Tazminat Davası
İş kazası sonucu yaralanma veya ölüm durumunda, işçi veya kanuni mirasçıları tarafından iş kazası tazminatı davası açılabilir.
İşçi Alacaklarına İlişkin Davalar
İşçilik alacaklarına ilişkin dava, işveren tarafından ödenmeyen ücretler ve diğer haklar için açılabilir. Taşeron işçiler de dahil olmak üzere, tüm işçiler bu tür davaları açabilir ve haklarını talep edebilir.
İşten Çıkarılan Bir İşçi Nereye Başvurmalı?
Haksız yere işten çıkarılan işçilerin hakları korunmaktadır. Eğer işçi haklarını alamıyorsa, iş mahkemesine başvurarak hukuki süreci başlatmalıdır. İş hukuku ile ilgili uyuşmazlıklar bu mahkemelerde ele alınır.
İşçi ile işveren arasındaki anlaşmazlıkların çözümünde arabuluculuk, dava açmadan önce zorunlu bir adımdır. Bu nedenle, işçilerin ilk olarak adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına başvurması gerekir.
İşçilik Alacakları Nasıl Talep Edilir?
İşçilik alacakları, feshe bağlı olanlar ve bağlı olmayanlar olarak iki ana kategoriye ayrılır:
- Feshe Bağlı Olmayan Alacaklar:
– Ücret alacağı,
– Fazla mesai ücreti,
– Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti,
– Hafta tatili ücreti.
Bu tür alacaklar, iş sözleşmesinin devamı sırasında dahi işverenden talep edilebilir.
- Feshe Bağlı Alacaklar:
– Kıdem tazminatı,
– İhbar tazminatı,
– Yıllık izin ücreti,
– Kötü niyet tazminatı.
Bu alacaklar için iş sözleşmesinin sona ermesi gerekmektedir. İşçi, iş sözleşmesi devam ettiği sürece bu tür alacakları talep edemez.
Eğer işçi, işten haksız yere çıkarıldıysa ve alacaklarını alamadıysa, mahkemeye başvurarak haklarını talep etmelidir. Aynı durum, tazminatsız olarak işten çıkarılan işçiler için de geçerlidir.
İşçi Alacakları Nelerdir?
İşçi alacakları, işçinin çalışma süresi boyunca ve iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte hak kazandığı ödemelerdir:
– Feshe Bağlı Alacaklar:
– Kıdem tazminatı,
– İhbar tazminatı,
– Yıllık izin ücreti,
– Kötü niyet tazminatı.
– İşçinin Çalışırken Hak Kazandığı Alacaklar:
– Maaş,
– Fazla mesai ücreti,
– Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) ücreti,
– Hafta tatili alacakları.
İşten Haksız Yere Çıkarılan İşçi Ne Zaman Avukata Başvurmalı?
İş hukuku karmaşık ve sürekli değişen bir alan olduğundan, işçilik alacakları, işe iade ve diğer iş hukuku davalarında uzman bir avukatın desteği önemlidir. Haksız yere işten çıkarılan işçiler, alacaklarının zamanaşımına uğramaması için bir avukata başvurmalıdır. İşçinin hakları, avukat tarafından en etkili şekilde savunulacak ve hak kayıpları önlenmiş olacaktır.